THE CROSS / CÂY THÁNH GIÁ

Jurgis Jankus

Translated by Audrius Tadas Klimas/Nguyễn văn Sâm

I f thirty years ago someone happened to walk down a small country road from Girkalnis to Šimkaiciai, he may still remember — near the edge of the village of Pakalniškiai , on the slope on the castle-hill where the road turned through wet meadows — there stood a cross, a singular cross, quite unlike other crosses scattered by the roads. The cross itself resembled other crosses: made of two thick, solid oak logs, darkened with age, rain-wearied, etched with little cracks from sun and cold; tufts of greenish and gray, pattern-making moss grew from them. The top of the cross and its arms ended with large, time-worn knobs. They were of another, less hardy wood, and appeared to have been added much later. Probably some craftsman had wanted to embellish, with his skill, that large, axe-hewn mass. One might have passed the cross, itself, without noticing it, for similar if not so massive crosses dotted Lithuania 's roadsides. But the figure of Christ arrested everyone's attention: one could hardly pass it without stopping or at least glancing back several times. The wooden Christ was so unusual, even today I don't understand why it never became world famous. Unless God himself in his divine unpretentiousness wanted it that way. The figure was fully life-sized, and carved entirely from one single piece of wood. Even the arms had not been added. Its wind-wearied limbs quivered with exhaustion; its head tilted forward and to the side, rapt in thoughts about weariness, and pain... and perhaps even tomorrow's and the next day's worries. The head's usual crown of thorns was missing, and so was the roof-cover that usually protects the holiness from the penetrating rain and hail. Only someone had placed upon the downcast head a wreath of corn flowers, bluebells, buttercups, and other wild flowers. This might have been done even by a taller child, since the cross was so low, the figure's toes almost touched the ground. It seemed the bottom had rotted more than once, and had been replaced, shorter, each time. If so, it should be unusually old, because oak rots very slowly. Only why did time not erode from his face the breath of life? One stood looking and waiting for the downcast eyelids to suddenly open. And the eyes would look directly at you, the lips would open, and one would hear the words the world had long awaited; the words which theologians and poets have been searching for in thousands of volumes. But they would come to you, just as natural as the blossoming of a daisy. "I see, you are praying, or... just looking?" a woman's voice roused me from my reverie. I started. Engrossed in the cross I had not noticed how she had shuffled up to me. A very old woman indeed, a little bent with age, with a very wrinkled face. But her eyes were alive and young. Time with its masterly fingers was unable to touch these eyes, just as it was unable to touch the face of Christ on this cross. In one hand she held a basket of beet-leaves and in the other some newly-pulled carrots. "It's beautiful", said I, glancing at Christ. "Yes, beautiful — and precious! But won't be here for long", sighed the old woman, wiping her brow with her hand. "Why? It looks like it could still stand for a long time." "It could, but it won't. Maybe a year or two. You see its feet almost touch the ground. When they do, he'll take his cross and go elsewhere. Some morning we'll just wake up and he won't be here anymore." I felt like arguing, but I had already learned not to contradict local beliefs directly. I kept silent for a minute, looking at Christ's face and especially at his lips, at times seeming to quiver as if they wanted to speak. Then I said: "A wonderful, beautiful work. Who carved it? If he is still alive, I would like to meet such a masterful carver." "No one, Mister, could have carved this cross. The last Candlemas saw my ninety second. I've lived here all my life, and the cross hasn't changed a bit. Not by a hair. When I was just this tall," indicating with her hand some distance from the ground, "I already made garlands for him. Only then I couldn't put them on. I couldn't reach. Even grown men couldn't; they had to get something to stand on. And when I wanted to kiss his feet, I had to ask somebody to lift me up; but now the smallest child can easily reach it. Men's sinful eyes can't see... but it sinks and sinks..." "Some sort of underground well is probably underneath", I started explaining, "Some men should get together and move it." Inwardly I thought such a treasure should be in a museum under glass, but I didn't say so, afraid of offending and silencing her. Even my suggestion to move it made her shake her head. "Mister, nobody raised it, and nobody'll move it!" she sharply pronounced. "No one raised it!" I marveled. "Of course not. He came of himself and chose his own place; only, we keep piling all sorts of troubles, worries, and evil deeds on his head. That's why he keeps sinking and sinking..." She stopped talking. So did I. Both of us gazed at the cross. She settled herself slowly upon the thick green grass by the road. And I sat down beside her, thinking that whole cross should be brought to a museum. But I didn't say anything. She took a piece of hair-grass and started winding it around her fingers like a ring. She wore no other rings. Maybe she had never gotten married or maybe she had taken off her ring, polished from wear, and put it into her hope chest to be buried with her. "I know you young and educated people have trouble understanding things," she said after a little while, "you've got to have everything checked, re-checked, and written down first. Especially — written down in books. I've read books, too. And I still read, even now, thanks to the Lord. He gave me good eyes. And I read the papers, too. And while reading them, I keep thinking there is no way to get everything written into books?! Take our cross, for example. No one's going to put that into a book. Who can count what is piled on his shoulders and his heart!" And she paused again. She had unwound the grass from her fingers and now was chewing on it. Suddenly she smiled. "I still have almost all my teeth. God has really been good to me. I've had a fine life. Once in a while I say to myself, 'Mary, for such a life you should have made him many more crowns than you did! Of course, you've read in books of the terrible years of the plague," she abruptly turned the conversation from herself. "Now no one ever talks of them, but when I was young, they were still on everyone's lips. Though they hadn't lived through the plague, they remembered it from their parents and grandparents. They said, a kind of wind blew and all laid down — laid down and didn't get up. Others told of dark horsemen that passed in the night; and where they passed, half didn't rise in the morning, and the next morning — the other half didn't. Only those happening not to be home that night, or those praying beneath the cross remained untouched by that calamity; but, for that, they had to tend the sick and take care of the animals. Our village was a lot larger then. They say it rained the whole day, clearing in the west a bit, and then over the. hill came flocks of black crows, covering all the trees and roofs. Dogs whined at doors to get inside. Even men shivered at the crows' screeching. It got dark a lot earlier than usual. Next morning the crows had gone, but people began to fall like leaves. Only the Darvydas' Ignacas remained alright. He had gone, the day before, to press oil from hemp seeds. Returning after daybreak he found his household all hit by the plague. All his neighbors, too. One or two still moved around that day, but by the third — he was left alone. They say he was a strong man. Nowadays his sort don't exist anymore — people have taken to an easy life. But they can afford it now. In those days, however, they had to work hard; and that's why they grew up like oaks. Neither rain, nor cold, nor trouble scared them. They didn't scare Ignacas. During the day he went from one farm to another. He looked after the animals and helped the sick, and carried the dead from the houses. Do you see, over there that mound near the middle of the village? There in the sand he dug a hole and piled the dead like logs. Those he piled during the day he buried in the evening, so that the dogs wouldn't get them during the night. One day after burying that day's dead he couldn't believe his eyes: through the meadows came a man carrying a huge cross. Ignacas, although tired and exhausted, went to meet him and offered to help him. Ignacas thought it's probably someone wanting to erect it over his dead. But although the man looked vaguely familiar, he was a total stranger. Ignacas offered to help carry the cross at least as far as his yard. He said: "I'll milk the cows, and give you something to eat, and then I'll hitch up the horses, or something. You can't drag that heavy thing anywhere by yourself." In his yard he leaned the cross against the house (grandmother used to show where the wall was scratched near the end of the house), and left the man to sit by the side of the house, running off to milk the cows. Later, while feeding him bread and milk he asked, "Where are you carrying that cross from?" "From far away. You might say, from the ends of the earth," smiled the stranger. "And always alone? Have so many died that no one can help you?" "No, just that everyone has other things to do." "I could help you," Ignacas offered sincerely, "but who would take care of the sick and bury the dead? And the animals have to be looked after, too. I mean, they can't be just let loose into the fields. If it isn't far, then I could carry it a bit, until nightfall. If it's far, then I'll hitch up the horses. You'll return them later. You just can't carry that weight by yourself". The man smiled again. "Not far now", he said, getting up from the bench and trying to take up the cross. He looked so weak and tired that Ignacas jumped up and cried: "Wait, I won't let you carry it alone. Take the end, and I'll take it by the arms!" Ignacas took the cross, settled it upon his back and felt how his feet sank into the ground, how his shoulders bent as if he had placed the world upon them. But he clenched his teeth and strode, though trembling, though staggering. "Lord, help me," he quietly whispered. "Just not to fall, just not to kill myself. Who's going to take care of things tomorrow?" They shambled down the street and went a ways out of the village. The stranger said, "That's enough. Leave me here." "So you're going to try carrying it yourself?" asked Ignacas over his shoulder. "Let's put it down here. I won't carry it farther. This will be a good place," smiled the man again. "If you wanted to raise it here, you should have said so. I would have brought a spade. We won't be able to put it up without one." "Don't worry. Go home now. You have to rest, too." "Then let's go together. If you won't take a bed, lots of straw is in the barn. I'll give you plenty of blankets." But the man sat down on the cross, leaned his chin upon his hand, and raised his eyes to Ignacas. "Thank you for your kindness," he said, "but I'll stay here. Does it matter, where God's man rests his head? And thank you also, for lightening my load. Go, at home the sick, the dead, and the animals wait for you, and I want to sit awhile and muse." Ignacas turned to go, then looked back at the man lost in reverie. "Listen," he finally said, "you should be from around here somewhere. I would almost swear I've seen you some place before." The man lifted his eyes up again, looked and smiled. "Maybe I'm not from far way, maybe from even nearer. But now it's getting really dark. Come tomorrow, we'll talk some more. I'll wait here." Ignacas wanted to say something more. But he couldn't find the words. So he shrugged his shoulders and left. In a minute, he began to feel a deathly fatigue. It seemed every step threatened to be his last. "Probably the sickness is getting me now, too," he thought. "If I fall, there will be no one left to dig a grave for me." Thinking this he tottered home, fell upon a bench and woke only the next morning. He got up and was amazed. In his house all the people were well. The whole village was well again. The dead stayed dead, but those who hadn't died walked as if never they had been sick. They worked around their houses, looked after their animals, buried and mourned for the dead. But all rejoiced that the plague had left as suddenly as it had come. Ignacas ran and helped everyone, and showed them who had been buried where. Only around midday he remembered the strange man. If he still waited as he had said he would, he'd be hungry. Ignacas filled a pitcher with milk, took a large hunk of bread, climbing into the attic, cut off a slab of bacon, and hurried out. Just outside the village he stopped, startled. In front of him stood a huge cross. Standing it looked even larger than the one he'd carried the day before. Shame filled Ignacas. Obviously, the man had waited and waited, until, finding a shovel, he had put up the cross himself, and left, for not a living soul was around. Looking at the fields in hope of seeing the stranger, Ignacas approached the cross, lifted his eyes and froze: from the cross gazed at him that same man he had left yesterday sitting and saying he'd much to ponder about. He let the pitcher of milk and the bread fall from his hands; he took off his cap and did not even notice his knees beginning to bend. "My Lord, Jesus Christ!" he whispered, "Yesterday you came to me, and ate, and drank, and we talked, and I didn't recognize you. Forgive me, Lord." "Rise," quietly and very naturally spoke Christ. "Now you recognize me, and that's good. Go and tell everyone what happened yesterday. Let all carry their joys, worries, troubles, sins, and repentance and put them on this cross. Good deeds will raise it, and evil ones will press it into the ground." Christ fell silent, and in Ignacas' sight changed into a wood-carved figure. For many years he stood tall, sometimes it seemed he even started to grow. Then he began to sink. Now you can see for yourself how little is left; and we just keep piling weight on his head. No one told me, but my old heart feels... just when his feet touch the ground, he'll take the cross upon his shoulders and go to find another place. We'll be orphans. Justly, but still orphans." With these words the old woman rose, reached up to fix the flower wreath, knelt to kiss the nail-pierced feet, and went away. As if entranced, for several minutes I looked at the few inches between the feet and the sheep-cropped grass, then suddenly a thought hit me — what if this was no myth, but the truth? What if he gets up, takes his cross and leaves, not to find another place, but leaves this earth? And what will happen, if leaving he takes with him the command to love one's neighbor, that even after two thousand years remains so foreign to us? I looked around. In the midday heat sank the fields, orchards, and the village houses. Not the smallest line in Christ's face moved — his eyes calm, gaze, intense upon eternity. No one was prepared to give another answer, except the one dolorously reverberating in my heart. * From: Jurgis Jankus, UŽKANDIS ("The Snack"), 1973. Published by Ateities Literaturos Fondas. Translated and printed by permission.

Ai, ba mươi năm trước đây, nếu từng đi vào con đường nhỏ từ Girkalnis đến Simkaiciai, chắc hẵn sẽ còn nhớ một cây thánh giá gần rìa làng Pakalniskiai, chỗ triền dốc của ngọn đồi có một cái lâu đài, nơi mà con đường quẹo vào một cánh đồng cỏ ướt. Cây thánh giá nầy đặc biệt, khác với tất cả những cây thánh giá khác rải rác khắp các nẽo đường vùng này. Thánh giá làm bằng hai khúc cây sồi dầy, chắc chắn, đen bóng theo thời gian, nắng mưa gió bão để lại chi chít vết rạn nứt cùng những đám rêu móc xám đậm đóng trên nhiều chỗ. Đầu và hai tay thánh giá tận cùng bằng những nắm tròn thật to, đã bị thời gian bào mòn. Đây là những thứ có lẽ mới được thêm vô sau này vì làm bằng loại cây tạp. Chắc một nghệ nhân nào đó muốn thánh giá đẹp hơn nên đã dùng tài nghệ mình đẻo gắn thêm vào. Ta có thể đi qua ngang qua chính thánh giá này mà không chú ý vì thánh giá tương tợ quá nhiều, rải rác trên khắp ngả đường của Lithuania. Nhưng chính nét mặt của Đức Chúa mới gợi sự chú ý của chúng ta. Khó ai có thể đi qua đó mà không ngừng lại hay không quay đầu ngoái lại nhìn nhiều lần. Tượng Chúa rất đặc biệt, cho đến bây giờ tôi vẫn không hiểu nỗi tại sao tượng nầy lại không nỗi tiếng trên hoàn vũ, trừ phi thượng đế, bằng chính sự khiêm cung của mình, muốn như vậy. Thân hình tượng bằng cở với người bình thường, được khắc từ một khúc cây nguyên khối. Ngay cả hai cánh tay nữa, cũng không phải được khắc rời rồi thêm vào. Tứ chi đã bị gió bào mòn, rung rẫy trong sự mệt lã. Cái đầu hơi chồm tới phía trước và nghẻo về một bên, chìm đắm trong những ý nghĩ lo âu và đau đớn... và có thể luôn cả những lo âu của ngày mai ngày mốt nữa. Cái vương miện bằng cây gai thường thấy trên đầu chúa đã mất. Cái mái che thường thường bão vệ ngài khỏi bị mưa, tuyết cũng không còn. Chỉ có, do ai đó đặt trên cái đầu bi thảm này một vòng hoa tập tàng như hoa bắp, hoa chuông xanh, hoa vàng mao lương, cùng những thứ hoa dại khác. Chuyện này một đứa trẻ cao cao cũng có thể làm được vì thánh giá rất thấp, những ngón chân của bức tượng gần chạm mặt đất. Hình như chân thánh giá đã bị hư hoại nhiều phen, mỗi khi được thay, lại ngắn hơn lần trước. Nếu vậy thì nó phải cũ lắm bởi vì loại cây sồi rất lâu mục. Nhưng tại sao thời gian lại không bào mòn nét sinh khí trên mặt bức tượng? Người ta thường đứng chờ đôi mí bức tượng bi thảm nầy thình lình mở ra, mắt sẽ nhìn thẳng vào anh, đôi môi sẽ hé mở, anh sẽ nghe tiếng nói mà cả thế giới từ lâu đợi chờ, những tiếng nói mà các nhà thần học và thi sĩ hằng tìm tòi bằng muôn ngàn sách vỡ. Nhưng những lời ấy đến với anh, tự nhiên như bông hoa nở mỗi mùa. "Tôi biết, cậu đang cầu nguyện. Hay là .... chỉ ngắm nhìn mà thôi?" tiếng một bà lão kéo tôi ra khỏi giấc trầm tưởng. Tôi nhìn lại. Nãy giờ bị cuốn hút vào bức tượng, tôi không để ý bà ta lụm cụm đến đây lúc nào. Đó là một bà lão quá già, lưng còng theo năm tháng, gương mặt chằng chịt nét nhăn nheo nhưng đôi mắt thì sinh đng và trẻ trung. Thời gian với những ngón tay thần sầu đã không chạm được đôi mắt đó, giống như là đã không thể chạm được gương mặt của Đức Chúa trên cây thánh giá kia. Một tay bà ôm rổ đầy lá củ cải đường, tay kia cầm vài củ carốt mới nhổ. "Đẹp quá," tôi nói, mắt hướng về Đức Chúa. "Vâng, đẹp thật -- và rất quý giá. Nhưng sẽ không ở đây lâu đâu." người đàn bà thở dài, dùng bàn tay quẹt ngang mày. "Tại sao vậy? Coi còn có thể đứng đây lâu lắm mà." "Có thể đứng, nhưng không đứng. Chỉ trong vòng một hai năm thôi. Ông coi, chân bức tượng gần chạm mặt đất rồi kìa. Khi chân đã chạm rồi thì Đức Chúa sẽ vác thánh giá đi chỗ khác. Một sáng nào đó chúng ta thức giấc sẽ không thấy người ở đây nữa." Tôi muốn cãi lại, nhưng biết rằng không nên trực tiếp nói ngược lại những niềm tin ở địa phương. Tôi làm thinh một chập, mắt vẫn ngắm nhìn gương mặt Chúa và đặc biệt là đôi môi của người, lúc này đây hình như đang mấp máy muốn nói. Tôi phát biểu: "Một công trình tuyệt mỹ, vô cùng tuyệt mỹ. Ai khắc vậy? Nếu ông ta còn sống, tôi rất hân hạnh được gặp một điêu khắc gia kỳ tài như vậy." "Thưa ông, không ai khắc được thánh giá này. Tôi sống từ nhỏ tới giờ ở đây, thấy thánh giá không thay đổi chút nào. Không khác một chút xíu nào. Khi tôi chỉ cao bằng này,” bà ra dấu bằng tay một khoản cách với mặt đất, "tôi đã kết những vòng hoa cho Ngài. Chỉ có điều là lúc đó tôi không thể choàng lên được. Vói không tới. Ngay cả người lớn cũng vói không tới. Họ phải tìm cái gì đó để đứng lên. Và khi muốn hôn chân Ngài, tôi phải nhờ ai đó ẳm lên, nhưng bây giờ thì ngay cả một đứa trẻ nhỏ nhất cũng có thể vói tới dễ dàng. Mắt tội lỗi của người đời không thể nhận ra... nhưng thánh giá càng ngày càng lún sâu xuống...." "Có thể có luồng nước ngầm ở dưới đó," tôi bắt đầu giải thích, "thanh niên, đàn ông ở đây phải phụ nhau dời đi chỗ khác mới phải." Trong thâm tâm tôi nghĩ vật quý giá như vậy phải được đặt trong lồng kính ở bảo tàng viện, nhưng tôi không nói như thế, sợ rằng chống lại bà ta, khiến cho bà sẽ làm thinh không nói thêm. Ngay cả ý kiến dời đi của tôi cũng làm cho bà lắc đầu. "Ông ơi, đã không ai tạo nên thì cũng không ai di chuyển đi!" bà phát ngôn một cách chắc nịch. "Không ai tạo nên!" Tôi ngạc nhiên. "Dĩ nhiên là không. Ngài tự mình đến đây và chọn nơi này; chỉ là do chúng ta, cứ chất chồng tất cả các chuyện lộn xộn, lo lắng, và những hành vi quỷ quái của chúng ta lên đầu Ngài cho nên Ngài mới lún dần lún dần..." Bà ngừng nói. Tôi cũng thế. Cả hai chúng tôi nhìn thẳng vào cây thánh giá. Bà chầm chậm ngồi xuống đám cỏ xanh dầy bên vệ đường. Tôi cũng ngồi xuống, kế bên bà, vẫn miên man nghĩ rằng thánh giá này cần được đem đặt vào viện bảo tàng. Nhưng tôi vẫn không nói gì. Bà bứt một ngọn cỏ mần-trầu quấn trong mấy ngón tay làm như mang nhẫn. Trên tay bà không có một cái nhẫn nào khác. Có thể bà chưa bao giờ lấy chồng hay là có thể bà ta đã cởi nhẫn ra, chùi bóng lại để vào trong hộp đồ vật sẽ được chôn theo khi bà qua đời. "Tôi biết người trẻ và có học vấn khó hiểu được chuyện như vậy", bà nói sau một lúc trầm ngâm, "họ phải kiểm chứng tất cả mọi việc, rồi tái-kiểm - chứng rồi phải được viết xuống trước nữa. Nhất là được viết trong sách vở. Tôi cũng đã từng đọc sách, và nhờ ơn Chúa, cho tới giờ đây tôi vẫn còn đọc sách được. Chúa cho tôi đôi mắt tốt. Tôi cũng đọc báo nữa. Càng đọc, càng thấy rằng chuyện trên đời này không thể nào viết hết tất cả vào trong sách vỡ! Lấy cái chuyện cây thánh giá của chúng tôi đây làm thí dụ. Không ai đem vào sách vở cả. Ai có thể đếm được hết những gì đã chất chồng lên vai và lên tim người!" Rồi bà ngừng lại nữa. Bà đã cởi mấy cái nhẫn cỏ ra, bây giờ bà đang nhai nó. Thình lình bà mỉm cười. "Răng cỏ tôi vẫn còn gần đủ hết. Chúa đã rất thương mến tôi. Tôi đã có một đời sống đẹp đẽ, thoải mái. Thỉnh thoảng tôi vẫn tự nhủ thầm: "Mary ơi, đời sống mầy như thế nầy đáng lẽ mầy phải làm cho Người nhiều vương miện hơn nữa! Chắc là ông đã từng đọc sách về những năm kinh hoàng của bịnh dịch?" bà ta thình lình chuyển hướng câu chuyện. "Bây giờ thì không ai nói tới chuyện ấy nữa, nhưng khi tôi còn nhỏ thì đó là câu chuyện trên cửa miệng mọi người. Dầu không sống trong thời gian bịnh dịch, họ vẫn nhớ qua lời kể của cha mẹ, ông bà. Người thì nói khi một trận gió thổi qua, tất cả mọi người đều ngã rạp xuống, ngã luôn không đứng dậy. Kẻ thì bảo có người kỵ mã áo đen cỡi ngựa chạy như bay trong đêm, qua đến vùng nào, sáng hôm sau phân nửa nhân số ở đó không còn thức dậy được. Sáng hôm sau nữa thì phân nữa số còn lại cũng nằm luôn. Chỉ có người may mắn đêm đó không ở đó hay những người đang quỳ dưới thánh giá cầu nguyện lúc người kỵ mã đi qua mới không bị nguy hiểm thôi. Nhưng không chết thì họ phải lo việc tống táng người chết, săn sóc người bệnh và coi chừng gia súc trong làng. Thời đó làng tôi rộng hơn bây giờ nhiều. Họ nói rằng trời mưa cả ngày không dứt. Khi hơi quang tạnh thì ở phía tây, đằng dưới đồi, một đàn quạ đen kéo đến đậu phủ kín cây cối và rợp nóc mọi nhà. Chó rên ư ử ở chỗ ngạch cửa, xin được vào trong. Ngay cả đàn ông cũng rùng mình vì tiếng quạ kêu đinh tai nhức óc. Trời tối sớm hôm hơn thường nhựt. Sáng sớm hôm sau, đàn quạ đã đi mất tiêu nhưng con người ở đây thì bắt đầu rơi rụng như lá úa mùa thu. Chỉ có ông Darvyda Ignaca là không hề gì thôi. Chả là ngày hôm trước ông ta đi ra vùng kế cận lo chuyện ép hột gai lấy dầu ăn. Sáng sớm hôm sau, trở về, ông thấy cả gia đình mình bị bịnh dịch. Cả những người chòm xóm chung quanh nữa. Một vài người còn có thể cựa quậy được ngày hôm đó. Nhưng tới ngày thứ ba thì chỉ còn lại trơ trụi mình ông. Họ nói nhờ ông rất mạnh khỏe. Kiểu khỏe mạnh nầy ngày nay không còn nữa bởi vì con người ta sống dễ dàng quá. Ngày xưa thì không vậy, ai ai cũng phải làm việc cật lực nên mình mẫy cứng như sắt và khỏe như trâu, gió mưa coi như không. Ignaca cũng vậy. Ban ngày ông ta đi từ nông trại nầy qua nông trại khác. Săn sóc trâu bò. Giúp đỡ người bịnh. Đem chôn người chết. Ông có thấy cái gò đất gần trung tâm làng đấy chăng? Trong các chỗ đó, ông Ignaca đào lỗ, xếp người chết vô như là xếp củi. Xếp ban ngày, chiều lấp chôn không thôi ban đêm chó đào bươi lên. Một ngày nọ, sau khi chôn tất cả người chết trong ngày, ông ta lấy làm ngạc nhiên khi thấy từ phía cánh đồng xa tiến đến một người vác trên vai một cây thánh giá thật to. Ignaca mặc dầu quá mệt mỏi rồi nhưng cũng ra hỏi người ấy có cần giúp đỡ gì không. Ông tưởng chắc đây là một người muốn trồng cây thánh giá chỗ mình nằm sau khi chết. Nhưng mặc dầu trông rất là quen thuộc, người kia lại hoàn toàn xa lạ, không phải dân trong làng. Ignaca đề nghị vác giùm cây thánh giá để trong sân nhà mình. Ông nói: "Tôi sẽ nặn sữa bò, lấy gì đó cho bác ăn, rồi thắng ngựa vô xe. Bác không thể vác thánh giá nặng như thế nầy một mình được. Ignaca để dựa thánh giá vô vách chỗ hông nhà (bà nội thường chỉ chỗ vách tường trầy trụa ở gần cuối nhà), và để người kia ngồi kế bên nhà, lo chạy đi vắt sữa bò. Lúc sau, khi mời bánh mì và sữa tươi cho người nầy, ông ta hỏi, "Bác vác thánh giá nầy từ đâu tới vậy?" "Từ rất xa, có thể nói là từ phía đầu kia của trái đất," người lạ mỉm cười. "Và bác vác một mình như thế à? Người ta chết nhiều quá nên không ai giúp bác hết phải không?" "Không phải vậy, chỉ vì họ còn có quá nhiều chuyện để làm mà thôi." "Tôi có thể giúp bác, "Ignaca thành thật đề nghị, "nhưng mà không biết ai lo cho người bệnh và chôn cất người chết đây? Và cả gia súc cũng cần phải được chăm lo nữa. Tôi muốn nói là không thể cứ thả chúng chạy rong ra đồng được. Nếu đường không xa thì tôi có thể vác cho đến chập tối. Nếu đường xa thì tôi sẽ bắt kế ngựa. Bác sẽ trả xe lại sau. Bác không thể vác nặng như thế một mình được." Người kia mỉm cười lần nữa. "Bây giờ thì không xa nữa," ông vừa nói vừa rời ghế đứng dậy định vác thánh giá. Ông vừa yếu đuối vừa mệt mỏi đến nỗi Ignaca nhỏm dậy kêu lên: "Chờ đã, tôi không thể để bác vác một mình được. Bác khiêng đằng chân đi, tôi sẽ khiêng hai tay thánh giá!" Ignaca nắm vô tay thánh giá, đặt lên lưng mình, cảm thấy chân mình như lún xuống cát, vai mình quằn xuống như mang vật nặng ngàn cân. Nhưng ông nghiến chặt răng, bước đi, dầu run rẩy, dầu chập choạng. "Xin Thượng Đế giúp con, "ông thều thào trong miệng. "Cố gắng đừng ngã, cố đừng chết. Chết thì ai lo việc ngày mai đây?" Họ hì hục đi ra đường rồi đi ra khỏi làng. Người lạ kia nói, "Được rồi, để tôi ở đây." "Bộ bác muốn mang một mình à?" Ignaca hỏi qua bã vai mình. "Ta cứ đặt xuống đây đi. Tôi không muốn mang đi xa hơn. Đây là một chỗ tốt," người lạ mặt lại cười lần nữa. "Nếu bác muốn đặt thánh giá ở đây phải chi bác nói trước để tôi mang theo một cái xuổng. Mình không thể dựng lên bằng tay không được." "Đừng lo. Về đi. Anh cần nghỉ ngơi nữa mà." "Mình sẽ đi về cùng. Nếu bác không thích nằm giường thì cũng có rơm trong trại. Tôi sẽ đưa cho bác thật nhiều mền," ông ta nói. Nhưng người kia đã ngồi lên trên cây thánh giá. Đưa tay chống cằm, ngước mắt về phía Ignaca. "Cám ơn lòng từ tâm của anh," ông nói, "nhưng tôi sẽ nghỉ ở đây. Người của Thượng Đế đặt đầu thì nơi đâu lại chẳng được? Và cũng cám ơn anh đã đỡ vớt gánh nặng cho tôi. Về đi. Ở nhà, người bệnh, người chết, và gia súc đang đợi chờ anh đó. Tôi muốn ngồi đây một chút, yên lặng suy nghĩ." Ignaca quay lưng dợm đi, rồi ngó ngoái lại nhìn người kia đắm chìm trong mộng mơ. Sau cùng ông ta nói "Bác phải là người quanh quất đâu đây. Tôi chắc chắn rằng tôi đã từng gặp bác ở đâu đó rồi." Người kia ngước mắt lên lần nữa, nhìn Ignaca rồi lại cười. "Có thể tôi không đến từ xa, có thể đến từ gần hơn nữa. Nhưng mà bây giờ trời tối quá rồi. Mai đến đây, mình sẽ nói chuyện thêm. Tôi sẽ đợi ở đây." Ignaca muốn nói điều gì hơn nữa nhưng không thể tìm ra lời nên chỉ nhún nhẹ vai, đi về. Rồi thì ông bắt đầu cảm thấy mệt mỏi ghê gớm. Như mỗi bước chân là mỗi bước sau cùng của đời mình. "Có thể là cái bệnh dịch đó thấm vô mình mình rồi," ông ta nghĩ thầm. "Nếu mình ngã xuống, sẽ không còn ai để đào lỗ chôn mình." Nghĩ như vậy, ông lê bước đi về nhà, ngã bịch xuống ghế dài, chỉ thức dậy lúc sáng hôm sau. Ông ta thức dậy, ngạc nhiên quá đổi: trong nhà, tất cả mọi người đều đã lành bệnh. Tất cả dân làng nữa, đều đã lành. Người chết rồi thì thôi, nhưng ai chưa chết thì đứng dậy đi đứng như chưa từng bệnh hoạn. Họ đi quanh trong nhà, săn sóc súc vật, chôn cất và khóc thương cho người chết. Họ vui mừng vì bệnh dịch đã bỏ đi nhanh chóng cũng như khi nó đến làng. Ignaca chạy đi giúp đỡ dân chúng trong làng, nói cho họ biết chỗ nào người nào đã được chôn cất. Chỉ cho đến khi nửa trưa Ignaca mới nhớ trực lại người đàn ông lạ lùng kia. Nếu ông ta đợi như đã nói thì chắc là đói lắm. Ignaca đổ đầy một bình sữa, lấy ổ bánh mì lớn, trèo lên gác thượng cắt một miếng thịt ba rọi, chạy vội vàng ra chỗ đó. Trước mặt ông ta sừng sững một thánh giá to lớn. Dựng đứng, trông nó lớn hơn cái ông ta khiêng hồi hôm nhiều. Hổ thẹn dấy lên ngập lòng Ignaca. Rõ ràng là người kia đã chờ, chờ mãi, cho đến khi tìm được cái xẻng để dựng cây thánh giá lên, dựng một mình, rồi bỏ đi bởi vì không một ai chung quanh. Khi dòm quanh quất trên đồng, hy vọng thấy được người lạ kia, Ignaca tiến gần đến cây thánh giá, ngước mắt lên nhìn và rợn người: trên cây thánh giá, chính cái người mà ngày hôm qua ông bỏ đi về vì nghe nói rằng cần được ngồi yên lặng để suy nghĩ, đang ngó ông. Ignaca buông rơi bình sữa, ổ bánh mì rời khỏi tay; ông giở mũ ra, không để ý rằng hai đầu gối mình cong xuống. "Thượng Đế ôi, chính đó là đức Chúa Jesus!" ông thì thầm. "Hôm qua Chúa đến với con. Ăn uống. Chuyện vãn. Con đã không nhận ra Chúa. Xin Chúa tha lỗi cho con." "Hãy đứng dậy," Đức Chúa nói một cách yên lặng và rất tự nhiên. "Bây giờ con nhận ra ta. Rất tốt! Hãy đi nói với mọi người chuyện gì xảy ra ngày hôm qua. Bảo họ mang tất cả niềm vui, nỗi buồn, chuyện lo lắng khó khăn, chuyện tội lỗi xấu xa, lòng hối hận ăn năn... của mình đặt lên trên thánh giá nầy. Những chuyện xấu sẽ làm cho thánh giá lún xuống, chuyện tốt sẽ nâng thánh giá lên." Đức Chúa yên lặng, và trong tiếng thở dài của Ignaca, người biến thành bức tượng tạc bằng gỗ. Qua bao năm tháng, thánh giá vẫn đứng đó, cao nghệu, sừng sững, lắm khi hình như nó rục rịch vươn lên cao. Rồi nó bắt đầu lún dần xuống. Bây giờ đây chính ông thấy đó, còn có bao nhiêu nữa đâu: và chúng ta thì cứ tiếp tục đặt gánh nặng lên đầu Người mãi. Không ai nói với tôi, nhưng trong tim tôi cảm thấy rằng... ngay khi mà chân của Người chạm phải mặt đất, thì Người sẽ đứng lên, vác thánh giá đến một nơi khác. Chúng tôi tất cả sẽ mồ côi. Chính đáng thôi, nhưng vẫn là mồ côi." Với những lời nầy, bà lão đứng dậy, nhón gót để sửa lại cái vòng hoa, quỳ xuống hôn bàn chân bị đóng đinh, rồi bỏ đi. Như bị xuất thần, trong mấy phút dài tôi nhìn khoảng cách nhỏ giữa chân Chúa và đám cỏ dưới đất, thình lình một ý tưởng lóe trong trí tôi -- điều gì sẽ xảy ra nếu chuyện vừa kể không phải là chuyện thần thoại mà là chuyện thật? Điều gì xảy ra nếu Chúa đứng dậy, bỏ đi, không phải để tìm một chỗ khác, mà để rời khỏi trái đất nầy. Và điều gì sẽ xảy ra, nếu trong khi ra đi, người lấy theo điều răn rằng hãy thương người láng giềng hàng xóm, một điều mà trong hai ngàn năm nay vẫn còn lạ lẫm đối với chúng ta? Tôi nhìn chung quanh. Giữa trưa, hơi nóng tràn ngập cánh đồng, vườn cây, nhà cữa. Không một nét nhỏ nào trên gương mặt của Chúa động đậy -- Mắt của người yên tĩnh, chăm chăm nhìn vào cõi vô cùng. Không ai sửa soạn để đưa ra một câu trả lời, trừ câu đau thương vừa vang vội trong trái tim tôi.

"..Go into whole world and proclaim the gospel to every creature(MK 16:15)"
For question or comments please write to Dan Than magazine

"copyright © 2006"

Dan Than Magazine, P.O Box 5474 Katy, Texas 77491-5474
For questions about this site contact our Webmaster