|
|
Phiếm luận…
CHUYỆN
MỘT CÁI CẦU ĐÃ GÃY
Tưởng
Năng Tiến
(San Jose)
 Sau khi về
tham quan Việt Nam,
tác giả Nguyễn Hoàng Văn - ngó bộ - hơi bị bức xúc. Ông (bực bội) ghi lại,
như sau : "Cơ hồ, đến bất cứ nơi đâu, và
gặp bất cứ người nào, tôi cũng ít nhiều va chạm với lối diễn ngôn không
chút thần sắc và cá tính... Dạo vòng theo nghĩa vụ thân tộc quanh một xóm
nhỏ ở miền Trung cũng thế, mà lặn lội ra ngoài tận những ruộng nương bậc
thang tít tắp tầng mây ở biên giới phía Bắc cũng thế.
Thấy tôi nhìn mãi lên đầu tường bị đục lam nham với ánh mắt tò mò, ông anh
họ cười hì hì phân bua, giọng đặc sệt Quảng Nam: "Mối ăn hết trơn nên
phải đục ra, giải pháp tình thế thôi mà chú !".
Mà không để tôi kịp tiêu hóa cái "giải pháp tình thế" trên đầu
tường lở lói thật ngứa mắt, chủ nhà đã mau mắn "quay sang hỏi tình
hình", và, chợt, hết thẩy, những chuyện chi li và vụn vặt của đời sống
cá nhân đều trọng thể hóa thân thành những "tình hình" ; hết
"tình hình kinh tế" thì "tình hình giáo dục", hết
"tình hình giáo dục" thì "tình hình sức khỏe", chuyện
của tôi mà như thể là chuyện của nguyên một quốc gia hay của cả nhân loại
này. Xa hơn, với chuyến du hành gọi là "đi để thấy quê hương" tận
mảnh đất ở vùng cực bắc cũng vậy. Từng làm một cái nghiên cứu nho nhỏ về
lịch sử thuốc phiện ở Việt Nam, tôi tiện miệng hỏi thêm về đời sống hiện
tại của những bộ lạc H'mong từng khét danh với nghề trồng cây anh túc và,
thế là, anh hướng dẫn viên du lịch tuổi đời mới ngoài hai mươi khoát tay
hết sức tự nhiên: "Đồng bào đã chuyển đổi cơ cấu cây trồng cả rồi.
Lối diễn
ngôn đóng hộp ấy, chắc hẳn, đã từ đâu chui vào mai phục đâu đó giữa hai lỗ
tai để rồi gặp lúc tiện miệng chui ra" (Nguyễn Hoàng Văn,
"Ngôn ngữ, văn học và chính trị", Văn Học, tháng 9 &
10, 2005).
Trước đây, một nhà văn khác, sau khi đi tham quan Hà Nội, cũng lên tiếng
càu nhàu: "Lời ăn tiếng nói lễ độ cũng khó
gặp, chứ đừng nói gì đến văn vẻ... Một cô gái có thể nói oang oang giữa chợ:
- Nó rủ
tao đi nhưng tao đ… đi.
- Sáng nay
mẹ mày qua xin lửa bố tao, bố tao đ… cho…" (Phạm Xuân Đài,
"Hà Nội Trong Mắt Tôi", Thế Kỷ 21, Hoa Kỳ 1994, 32-33).
Nguyễn Hoàng Văn, Phạm Xuân Đài - dường như - đều bị dị ứng với ngôn ngữ
(đương đại) ở quê nhà. Họ nghe chưa quen. Chuyện cũng dễ hiểu thôi. Điều
hơi khó hiểu là chính những người hiện đang sinh sống ở Việt Nam, có chiều
dày thành tích cách mạng và thẩm quyền trong lãnh vực văn học - xem chừng -
cũng không thấy thoải mái gì cho lắm với cái thứ ngôn ngữ mà họ phải tiếp
cận thường ngày.
Qua bài báo thượng dẫn, Nguyễn Hoàng Văn trích lời của nhà văn Ngô Thị Kim
Cúc (cằn nhằn) về "những lời đối thoại vô hồn, sống sượng và thiếu cá
tính trên màn ảnh nhỏ". Nhà nghiên cứu Hoàng Ngọc Hiến thì bày tỏ sự
"ưu tư trước sự mất dần thần sắc và cá tính của ngôn ngữ văn chương",
cái sự đánh mất mà ông ví von bằng lời của nhà văn Hoàng Phủ Ngọc Tường về
những dòng chữ "bò trên trang giấy giống như bầy kiến, không hồi
hộp, không vang động".
Ôi, nhưng cớ sao lại ra nông nỗi thế? Cứ theo lời Nguyễn Hoàng Văn thì
"nguyên nhân, ắt hẳn, do chính trị". Sau khi chiếm được
nửa nước, rồi cả nước, Đảng Cộng Sản Việt Nam nắm hết mọi phương tiện
truyền thông: báo, đài, và tất cả những cái loa ở đầu đường cuối phố... Từ
đó, các đồng chí lãnh đạo tư duy ra sao, nói năng, viết lách thế nào thì
mọi người đều phải nghe theo và lập lại giống y như vậy.
Nói nguyên văn, một cách hàn lâm, theo kiểu của Nguyễn Hoàng Văn là "khi
xã hội và con người đã bị đoàn ngũ hóa triệt để thì, cơ hồ, ngôn ngữ cũng
bị đoàn ngũ hóa... hậu quả sẽ là, từ một nhân vật ngoài đời cho đến nhân
vật trong tác phẩm văn chương, tác phẩm điện ảnh hay sân khấu, ai cũng có
thể trơn tru những thông điệp chính trị vô hồn mà mình chẳng bao giờ hiểu
được hay cảm được".
Sự thể cho
dù có hoàn toàn đúng như quí nhà văn Ngô Thị Kim Cúc, Hoàng Ngọc Hiến,
Hoàng Phủ Ngọc Tường, Nguyễn Hoàng Văn, Phạm Xuân Đài... mô tả hay nhận xét
chăng nữa - theo tôi - cũng là chuyện bình thường thôi. Chả việc gì mà cả
đám nhà văn, nhà thơ (từ trong ra ngoài) lại phải phàn nàn, nhăn nhó, gắt
gỏng um xùm như vậy.
Miệng
người sang (vốn) có gang có thép. (Quả) đã có lúc các đồng chí lãnh đạo nói
sao thì cả nước phải bào hao làm vậy. Nói khác chút xíu là bỏ mẹ (hoặc bỏ
mạng luôn) chứ đâu phải chuyện đùa.
Nhưng thời
đó qua rồi mà. Đã lâu, đâu còn nghe ai trình bày quan điểm chính trị của
mình theo xã luận của báo Nhân Dân nữa. Người ta mua báo chỉ để dùng vào
những việc gia dụng khác, theo như lời kể của ông Nguyễn Ngọc Lan: "I
was reminded of the time when there was a severe shortage of paper across
the country. People literally lined up daily to buy the inexpensive
Nhan Dan for household uses" (Robert Templer, Shadows And
Wind, Penguin Books, New York, 1988, p. 165).
Dùng vô
chuyện gì khác thì ổng nhứt định không chịu nói. Đang sống ở Việt Nam
mà tế nhị như vậy là phải cách. Đám Việt Kiều về chơi thì khác. Họ thấy sao
là nói (đại) y như vậy: "Như tránh người ăn
mày, tôi cũng dần dần làm ngơ tin tức trên đài truyền hình. Trong vài ngày
đầu tiên ở Việt Nam, tôi ngạc nhiên khi thấy mọi người vội tắt máy truyền
hình đúng giờ có tin tức… để làm những công việc khác trong giờ tin tức
buổi chiều. Họ có thể ăn uống, vào nhà vệ sinh…” (Hoàng Mai Đạt,
"Giữa Hai Miền Mưa Nắng", Văn Nghệ, Westminster, 1999, 200). Hẳn
là không ít người đi vào nhà vệ sinh, với tờ báo Nhân Dân.
Cùng lúc, với thời gian, những cái loa ở khắp nơi đã từ từ được gỡ xuống,
những cô gái Hà Nội (rồi) cũng sẽ già và yếu dần đi. Họ không thể đéo (liên
tục) như trước nữa. Sức người có hạn thôi chứ bộ.
Lớp người mới sẽ có ngôn ngữ mới: thanh nhã, lịch sự, thần sắc, và linh
động hơn. Sự trong sáng, cô đọng và nền nã của ngôn ngữ Việt sẽ hồi sinh.
Cứ để nhẩn nha cho thời gian làm công việc của nó.
Ối giào, nói theo kiểu huề vốn như thế thì nói làm (đéo) gì cho nó mệt.
Hiện thực không có giản đơn như thế đâu, bố (non) ạ.Trong khi thời gian làm
việc để chữa lành mọi vết thương thì con người cũng (thiếu gì đứa) đâu có
ngưng tay phá thối.
Đứa nào vậy? Ông lại tẩn cho một trận cho bỏ mẹ bây giờ! Ấy đừng có nóng
nảy thế. Nói năng, nếu không đậm đà bản sắc văn hóa dân tộc, cũng nên mỏng
mỏng một tí. Chả thơm cũng thể hoa nhài.
Vì chả phải cái thằng (bá vơ) hay cái con (thổ tả) nào đâu. Chính giáo sư Vũ
Đức Vượng, Việt kiều ở Mỹ hẳn hòi đấy. Mới đây, trên trang web của
BBC (đọc được vào ngày 27-9-2005) xuất hiện một bài báo của ông có tựa là
"Việt kiều đã bắc cầu, nhà nước cần bước tới". Xin trích dẫn một
đoạn ngắn, xem chơi:
Tiếng Việt
còn nước ta còn
Trong thế
kỷ vừa qua, Việt Nam đã thắng lợi nhiều về quân sự, đã đạt nhiều kết quả về
ngoại giao, và đang tiến hành chuyển mình nhanh về kinh tế. Đã đến lúc
chúng ta, người Việt trong cũng như ngoài nước, không thể còn coi nhẹ mặt
trận văn hóa mà phải đặt trọng tâm văn hóa ngang hàng với ba lãnh vực kia…
Về mục tiêu, tưởng không có gì quan trọng hơn việc giúp người Việt, thế hệ
thứ hai, thứ ba trở đi, có phương tiện học tiếng Việt, trau dồi văn hóa
Việt, và từ đó, họ sẽ vừa giữ được "gốc Việt" của họ, vừa là những
sứ giả tiếp tay cho công cuộc bang giao của Việt Nam với thế giới bên
ngoài.
Về cộng tác giữa người Việt trong và ngoài nước, các phòng văn hóa này cũng
sẽ là những cơ cấu thuận lợi để phát huy các liên hệ giữa những cá nhân, tổ
chức, những chương trình hữư ích cho cả hai phía. Và nhất là giữ được cá
tính của người Việt trong những thế hệ mai sau…
Phải chăng đây cũng là cơ hội và thời điểm tốt để chính phủ Việt Nam tiếp
tay vào việc phát huy các "đầu cầu" đã được người Việt ở nước
ngoài bắc sẵn?
Toàn văn bài
viết dẫn thượng dài 1.931 chữ, được đăng lại ở trang Anh Ngữ, trên website
của Đảng Cộng Sản Việt Nam tám ngày sau, sau khi đã lược bỏ đoạn giáo sư Vũ
Đức Vượng nhắn nhủ Đảng và Nhà Nước "không nên coi nhẹ mặt trận văn
hóa" ở hải ngoại!
Chết thật chứ chả bỡn, chả hiểu ông giáo con cái nhà ai mà lại ăn nói hồ đồ đến thế. “Ta” đang tranh thủ cảm tình của
những khúc ruột xa ngàn dặm - một bộ phận không thể tách rời của tổ quốc -
và đang kêu gọi đại đoàn kết dân tộc để xây dựng đất nước mà nhắc đến chuyện
mở mặt trận này, mặt trận nọ làm gì. Nó làm cho người ta nhớ ngay đến Mặt
Trận Giải Phóng Miền Nam,
Mặt Trận Giải Phóng Tây Nguyên... Toàn là những oan hồn, chưa siêu thoát.
Nghe thấy ghê chết mẹ. Không nên nhắc tới dây thừng trong một gia đình đã
có (vô số) người (bị) thắt cổ như thế. Người Việt - bất kể Việt kiều, Việt
gian hay Việt cộng... - đều kiêng cữ cái vụ này dữ lắm.
Riêng đoạn mà giáo sư Vũ Đức Vượng đề nghị xuất cảng tiếng Việt để truyền
dạy cho trẻ con Việt Nam
ở hải ngoại thì vẫn được (trân trọng) giữ nguyên và nhấn mạnh:
"According to professor Vu Duc Vuong, a second overseas Vietnamese
generation has grown up. Some of them can speak and write Vietnamese
strongly, some of them just only practice daily conversations. Most of them
are beginners in understanding Vietnamese culture. It is a good time for
the Vietnamese government to open cultural affairs offices in order to help
young overseas Vietnamese to find the roots of their origin".
Giáo Sư Vũ
Đức Vượng thiệt là... bao la và viễn kiến. Chắc vì sợ cái thứ tiếng Việt
chết tiệt "mất thần sắc", "sống sượng vô hồn",
"không cá tính" - có thể - bị chết yểu "trong lòng cách
mạng" nên ổng mới đề nghị mang nó ra hải ngoại để cho thế hệ người
Việt thứ hai, thứ ba... học hỏi và lưu giữ.
Tôi rất trân trọng ghi nhận thiện ý, cũng như mọi ý kiến (trời biển) của
giáo sư nhưng chỉ e ở khâu thực hiện thì hơi (bị) khó. Trẻ con ở hải ngoại
không thấy đứa nào đeo khăn quàng đỏ nên sợ chúng không dễ dạy, nhất là khi
giáo sư lại muốn dạy tụi nhỏ cái thứ tiếng Việt (cộng) "mất thần sắc,
sống sượng" được nhập cảng từ "trong lòng cách mạng" Việt
Nam.
Đề nghị của giáo sư về việc thiết kế những Phòng Văn Hóa Việt - cultural
affairs offices - ở hải ngoại (e) cũng không thực tế. Đám Việt Kiều (nói
chung) không ai có thể học thuộc "trơn tru những thông điệp chính trị
vô hồn mà mình chẳng bao giờ hiểu được hay cảm được", như Nhà Nước kỳ
vọng đâu. Sợ họ cũng không đủ rảnh để tìm đọc báo Nhân Dân nữa. Ở
nước ngoài lại không ai mang giấy báo vào restroom để dùng vào việc khác.
Báo đã thế, đài, xem ra, cũng ế. Theo như lời tâm sự của một Việt kiều, ở
Úc Châu, về chương trình VTV4:
"Mở đầu chương trình bao giờ cũng là tin tức liên quan đến các nhân
vật trong bộ chính trị như hình ảnh Chủ tịch nước tiếp Đại sứ các nước trình
quốc thư, bộ mặt các vị lãnh đạo Đảng, Nhà nước già nua đến dự lễ kỷ niệm,
cắt băng khánh thành, rồi thều thào đọc huấn thị quần chúng nhân dân, không
một vị "tai to mặt lớn" nào dám phát biểu tách rời văn bản đã
được ban thư ký soạn thảo từ trước. Đến con tôi đang trong tuổi thiếu niên,
khi nhìn thấy người đứng đầu nhà nước Trần Đức Lương trên TV, cũng còn thốt
lên: nói kém quá. Tất cả các tin tức mà phát thanh viên đọc đều chỉ toàn
những tin được tô hồng, không hề có tin về quốc nạn tham nhũng hay đạo đức
xã hội suy đồi. Mấy bài ca nhạc đều cũ rích, oang oang nhịp quân hành trong
thời buổi hòa bình, nghe cứ như đấm vào tai. Nghe mà tức, nhìn mà thấy bực
vì toàn những cảnh dàn dựng sống sượng của ban biên tập thực hiện theo chỉ
thị của Bộ Văn hóa thông tin. Xem được ba buổi, chán giọng điệu tuyên
truyền một chiều, tôi tắt, cả nhà đồng tình, chả cần đợi đến khi SBS bị
cộng đồng phản đối kịch liệt nên không được trình chiếu nữa".
Những người lăng xăng, năng nổ như giáo sư Vượng thì thời nào và ở đâu cũng
vậy. Bên Úc (hẳn) cũng có vài vị như thế. Chính họ đã bắc cầu để Nhà Nước
bước tới trình diễn "Duyên Dáng Việt Nam", vào tháng 11-2005 vừa
qua. Cái cầu này, tiếc thay, bị gãy. Ngay sau đó, trên bán tuần báo Việt
Luận (phát hành từ Sydney, số 2023, ra ngày 11-11-2005) xuất hiện một
lá thư ngỏ, có đoạn như sau:
"Kính thưa quí đồng hương,
Tôi, Luật
Sư Nguyễn Đan Phượng xin có đôi lời trần tình với quí vị như sau. Gần đây,
tôi có được biết một số người đã đưa ra những lời đồn là tôi... có liên
quan đến chương trình ca nhạc Duyên Dáng Việt Nam. Nay tôi xin xác minh vai
trò của tôi trong sự việc này : Tôi không có mặt
trong hai chương trình duyên dáng Việt Nam
tại Sydney hay Canberra...".
Luật sư
Nguyễn Đan Phượng, rõ ràng, muốn tránh xa chỗ xảy ra tai nạn - nơi những
cái cầu vừa gẫy. Tôi hy vọng chuyện này sẽ làm cho giáo sư Vũ Đức Vượng suy
nghĩ lại về những cây cầu mà ông tính bắt, cho Nhà Nước bước tới, ở Hoa Kỳ.
Sao cứ chọc cho người ta chửi hoài vậy, cha nội?
|
